Hoezo ISO?

Wees aardig voor jezelf en een ander en deel

Een camera moet gevoelig zijn voor het invallende licht (duh!). Die gevoeligheid wordt uitgedrukt in de norm ISO, gedefinieerd door de International Organization for Standardization. Deze ISO is gelijk aan het vroegere ASA van de American Standard Association en wordt nog steeds gebruikt voor filmrolletjes. Er was ook nog DIN van het Deutsches Institut für Normung, maar die norm zie ik al jaren niet meer.

ISO dus. Met ISO stel je de gevoeligheid van de camera in. ISO werkt steeds met een verdubbeling of halvering van de lichtmeting, de stops. Onthoud dat woord. Dit komt steeds terug. Juist omdat licht nooit altijd en overal hetzelfde is (het kan zelfs per seconde veranderen als er een wolk voor de zon schuift) werd al in de analoge tijd het stopsysteem ontwikkeld. Een 2x hogere ISO betekent een halvering van de sluitertijd of verkleining van het diafragma. Als licht 2x versterkt wordt, moet immers het invallend licht gehalveerd worden om tot hetzelfde resultaat te komen. Het licht moet dus gemeten worden en het resultaat van die meting kan je zien in de zoeker. Daar zie je een wijzer die in het midden op 0 (nul) moet staan. Staat de wijzer naar rechts, dreigt overbelichting. Staat de wijzer naar links, dan wordt de foto onderbelicht. Die stops worden aangeduid met een waarde.

Achtereenvolgens heb je 100-200-400-800-1600-3200-6400 etc.

In de analoge tijd was dit de standaard. Films werden en worden nog steeds in deze maten geleverd, hoewel 100 ISO tegenwoordig besteld moet worden. Een digitale camera kan echter de gevoeligheid per foto toepassen en ook nog eens desgewenst met 1/3 tussenstappen. Op mijn camera zie ik achtereenvolgens

100-125-160-200-250-320-400-500-640-800-1000-1250-1600-2000-2500-3200-4000-5000-6400 ISO. Per camera kan dit overigens verschillen. De kleinere instapmodellen hebben minder mogelijkheden en minder toeters en bellen dan hun grotere broers.

Maar wat nu als je een foto wilt maken in een minder goed verlichte omgeving en je hebt geen flitser, of je kunt of mag niet flitsen? Kan je dan zomaar de ISO verhogen? Dat kan natuurlijk. Je wilt wel een foto hebben waarop iets te zien is. Hogere gevoeligheid, hogere ISO dus, kan echter niet tot in het oneindige. Als je de ISO te hoog instelt kan dit tot ruis in de opname leiden.

De sensor heeft namelijk een aantal lichtgevoelige cellen, de photosites. Dat zijn géén pixels! Pixels komen pas later in de afbeelding naar voren. Die photosites zijn kleine lichtgevoelige cellen die het invallende licht omzetten naar een elektrisch signaal. Al die signalen vormen het uiteindelijke beeld. Naarmate er meer photosites op een sensor worden geplaatst, moeten ze dus kleiner zijn en valt er per photosite minder licht op. Met een hogere ISO kan je dat probleem wel tegengaan door het afgegeven signaal te versterken. Versterking geeft echter snel meer ruis in het signaal, zeker bij de goedkopere cameramodellen. Vergelijk het met de versterker van een stereo. Als je die zonder muziek op 10 zet, hoor je ook ruis uit de luidsprekers komen.

Vraag je dus eens af of het aantal megapixel op de sensor wel zo interessant en relevant is.

Je kan een hogere ISO gebruiken om het beeld op te lichten. Vergelijk het verschil eens met twee foto’s die ik in de nacht maakte.  De foto’s zijn gemaakt met een Canon 5D Mark 2, met ISO 3200 tijdens het Amsterdam Light Festival, waar je dus geen flitser kon gebruiken om de essentie van het festival (kunst in de nacht) niet te ondermijnen. De sluitertijd was 0,40 seconde. Beide foto’s komen van hetzelfde Raw-bestand die ik op twee manieren heb bewerkt. Links met ruis zoals het van de camera kwam, rechts is zonder ruis nadat ik er mee bezig was geweest.

Hier een foto met gedwongen lange sluitertijd en hoge ISO. Om te vergelijken heb ik de ruis maar eens laten zitten.
Hier een foto met gedwongen lange sluitertijd en hoge ISO. Om te vergelijken heb ik de ruis maar eens laten zitten.
Hier een foto met gedwongen lange sluitertijd en hoge ISO.
Hier een foto met gedwongen lange sluitertijd en hoge ISO.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Je ziet het misschien, hogere ISO is meer ruis. En geloof me, ruis heb je altijd wel. Ook als ik mijn camera op 50 ISO heb staan zie ik het lichtjes opduiken in de nabewerking. Ruis is te herkennen aan zwartwitte vlekjes (lunimantieruis) en kleurruis (chromaruis). Het hoort erbij. Het wegpoetsen ook. Wegpoetsen is een standaard handeling in de nabewerking. Maar probeer, als het even kan, een zo laag mogelijke ISO te gebruiken om de hoeveelheid ruis tegen te gaan!

ISO en de sensor zijn twee oorzaken van ruis in de foto. De andere twee zijn de sluitertijd en de nabewerking. Die komen in een latere blog aan de orde.

Wilt u meer weten over fotografie? Volg dan eens een workshop!


Wees aardig voor jezelf en een ander en deel

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *