Even een open deur intrappen: een camera moet gevoelig zijn voor het invallend licht. Als een camera dat niet kan …. nou, waar heb je dan een camera voor? Die gevoeligheid wordt uitgedrukt in de norm ISO, gedefinieerd door de International Organization for Standardization. Deze ISO is gelijk aan het vroegere ASA van de American Standard Association en is nog steeds gebruikt voor filmrolletjes. Er was ook nog DIN van het Deutsches Institut für Normung, maar die norm zie ik al jaren niet meer.
De foto hierboven is vooral bedoeld als een visuele aankleding bij deze blog. En als ik dan toch bezig ben met ISO, maak ik er meteen een met een slider van. Ik laat dan zien wat je met een aanpassing van de ISO kan doen. De foto is namelijk gemaakt met een 800 mm objectief dat een F/11 diafragma heeft. Helemaal niet lichtsterk dus en een echte ramp om die in de donkere winterdagen te gebruiken. Exif: iso 640, 1/125, f/11, 800 mm.
Stops
ISO dus. Met ISO stel je de gevoeligheid van de camera in. ISO werkt steeds met een verdubbeling of halvering van de lichtmeting, de stops. Onthoud dat woord. Dit komt steeds terug. Juist omdat licht nooit altijd en overal hetzelfde is (het kan zelfs per seconde veranderen als er een wolk voor de zon schuift) ontwikkelden slimme koppen al in de analoge tijd het stopsysteem, en dat systeem ging mee in de digitale wereld. Met het stopsysteem wordt de lichtverwerking relatief aangepakt. Vind ik wel slim bedacht. Hoef je de meting niet te ijken. De camera streeft dan naar het 18% grijsniveau en naar een juiste belichting. Oké, dat is weer wel een vastgestelde norm vanuit de industrie.
Belichtingsdriehoek
En diezelfde stops zie je ook terug bij de twee andere variabelen van de belichtingsdriehoek, de sluitertijd en het diafragma. Ze werken samen. Een stop “hogere” ISO betekent bijvoorbeeld een halvering van de sluitertijd, want 2x zo gevoelig maakt dat de helft van het licht nodig is. Of het diafragma kan een stop kleiner, want ook hier ben je met de helft van het licht al klaar. Als je licht 2 keer versterkt, moet immers het invallend licht gehalveerd voor hetzelfde resultaat.
Nu is de ISO in de belichtingsdriehoek een buitenbeentje, als je erover nadenkt. Van de drie variabelen die de lichtverwerking bepalen, zijn er er feitelijk maar twee die de lichtinval echt beïnvloeden: de sluitertijd en het diafragma. De ISO, de lichtgevoeligheid van de camera is anders. Die gaat pas aan de slag met licht dat al binnengekomen is. Maar de ISO is wel onderdeel van de belichtingsdriehoek.
Het licht wordt dus echt gemeten en het resultaat van die meting kan je zien in de zoeker. Daar zie je een wijzer die liefst in het midden op 0 (nul) moet staan. Staat de wijzer naar rechts, dreigt overbelichting. Staat de wijzer naar links, dan wordt de foto onderbelicht.
De stops van de ISO
Achtereenvolgens heb je voor ISO, grof genomen, 100-200-400-800-1600-3200-6400 etc. In de analoge tijd was dit de standaard. Films zijn nog steeds in deze maten leverbaar, hoewel 100 ISO tegenwoordig besteld moet worden. Een digitale camera kan echter de gevoeligheid per foto aanpassen en ook nog eens desgewenst met 1/3 tussenstappen. Op mijn camera zie ik achtereenvolgens
100-125-160-200-250-320-400-500-640-800-1000-1250-1600-2000-2500-3200-4000-5000-6400 ISO.
Per camera kan dit overigens verschillen. De kleinere instapmodellen hebben minder mogelijkheden en minder toeters en bellen dan hun grotere broers.
Dat is dus echt een voordeel van de digitale camera. Met een analoge rolfilmcamera had je per rol maar een smaak aan gevoeligheid, want tussendoor kon je niet makkelijk de rol verwisselen. Dus zeulden fotografen een hele batterij camera’s om hun nek rond, elke met een andere rol erin. Een digitale camera ondervangt dat gezeul; je kan elke foto apart instellen. Je hebt dus eigenlijk maar een camera nodig. En vingervlugheid om het ding snel naar de situatie in te stellen.
En ISO is een van de drie variabelen van de belichtingsdriehoek.
Wil je meer weten?
Volg dan mijn online cursus basisfotografie. Je leert dan in twee uur om mooiere foto’s te maken, en je verdient de bewondering van jouw vrienden en kennissen. 👀 👍
TIP: download deze PDF in de zijbalk en zoek de kortingscode van 10% voor deze cursus.